Betere vooruitzichten bij diabetes type 2 dankzij de Hoornstudie

De helft van de mensen met diabetes type 2 liep er al jaren ongemerkt mee rond zonder het zelf te weten.En deze mensen bleken al schade aan hart, bloedvaten en ogen te hebben.

Voordat de Hoornstudie begon, was er vrijwel niets bekend over het aantal mensen met diabetes type 2 in Nederland. Uit het onderzoek bleek ook dat mensen met diabetes type 2 veel sneller dood gaan dan mensen zonder diabetes. Het onderzoek heet trouwens zo omdat het is gedaan bij inwoners van de stad Hoorn.

Nu is er veel meer aandacht voor diabetes type 2. Naar aanleiding van dit onderzoek, betaald door het Diabetes Fonds, is iedereen internationaal meer gaan opletten om diabetes eerder te herkennen en te behandelen.

Dankzij de Hoornstudie is de diabeteszorg in Nederland nu een stuk beter georganiseerd. Inmiddels is de kans op overlijden bij diabetes type 2 gehalveerd.

Interview met de onderzoekers van de Hoorn-studie

In 1989 ging de Hoornstudie van start, een bevolkingsonderzoek naar diabetes type 2 onder inwoners van de Noord-Hollandse plaats Hoorn. Het onderzoek loopt nu twintig jaar. Een goed moment om de balans op te maken en naar de toekomst te kijken. “De Hoornstudie heeft diabetes type 2 echt op de kaart gezet.”

De Hoornstudie werd eind jaren ‘80 opgezet door onderzoekers van het EMGO Instituut, een onderdeel van het VU medisch centrum in Amsterdam. Het Diabetes Fonds heeft de Hoornstudie een aantal keer financieel ondersteund. Giel Nijpels, hoogleraar huisartsengeneeskunde en diabeteszorg en mede-projectleider van het onderzoek, was vanaf het begin bij het onderzoek betrokken. “Voor die tijd wisten we eigenlijk niets over het aantal mensen met diabetes type 2 in Nederland. Onze kennis was toen gebaseerd op onderzoek bij de Pima-indianenstam in Noord-Amerika! Er was dus grote behoefte aan meer kennis over de stand van zaken in Nederland. We hebben toen voor ons onderzoek Hoorn gekozen omdat de mensen die er wonen niet veel verhuizen en de bevolking vrij homogeen is. Voor een langdurig bevolkingsonderzoek is dat erg prettig.”

Al snel kwamen de onderzoekers er achter dat in Nederland veel meer mensen diabetes type 2 hadden dan tot dan toe gedacht. “Zo’n 8% van de onderzochte personen bleek diabetes type 2 te hebben. Daarvan liep de helft rond zonder dat zelf te weten!”, vertelt Nijpels. Jacqueline Dekker, hoogleraar diabetesepidemiologie en mede-projectleider, vult aan: “Die mensen bleken al schade aan hart, bloedvaten en ogen te hebben. Naar aanleiding van ons onderzoek zijn huisartsen toen veel beter gaan letten op kenmerken van diabetes bij hun patiënten. Inmiddels is daardoor het percentage mensen dat ongemerkt diabetes type 2 heeft sterk verminderd. De Hoornstudie heeft diabetes type 2 echt op de kaart gezet.” 

Ook wat betreft het vaststellen van de diagnose diabetes type 2 heeft de Hoornstudie tot nuttige resultaten geleid. Jacqueline Dekker legt uit: “Op dit moment wordt diabetes type 2 vastgesteld aan de hand van de bloedsuikerspiegel op een lege maag. Wij hebben laten zien dat je met een andere test mensen met diabetes type 2 kunt vinden die volgens de gangbare methode geen diabetes lijken te hebben. Dat is de glucose-tolerantietest, waarbij we kijken naar hoe effectief het lichaam een suikeroplossing vanuit het bloed naar het lichaam verwerkt. Beide methodes blijken waardevol te zijn, en haken in op verschillende mechanismes in het lichaam die onafhankelijk van elkaar werken.”

Verder bleek uit het onderzoek dat diabetes type 2 letterlijk een levensgevaarlijke aandoening is. Giel Nijpels: “Mensen met diabetes type 2 bleken veel sneller dood te gaan dan mensen zonder diabetes. Door de uitkomsten van ons onderzoek snel te vertalen naar de zorg is de diabeteszorg in Nederland nu een stuk beter georganiseerd. Met als resultaat dat de kans op overlijden bij diabetes type 2 inmiddels is gehalveerd. Ook worden nu minder mensen blind door diabetes type 2 en vinden er veel minder amputaties plaats.”

De onderzoekers van de Hoornstudie werken nauw samen met vrijwel alle universitair medische centra in Nederland. “Door de resultaten van meerdere studies samen te voegen krijgen we een veel beter beeld van diabetes type 2 in Nederland”, vertelt Dekker. “Ook internationaal werken we met veel onderzoekers samen, onder andere in Groot-Brittannië en Australië.”

In 2006 begon de Nieuwe Hoornstudie, waarin een nieuwe groep mensen uit Hoorn in de gaten wordt gehouden. “Voor die studie kijken we naar een groep jongere mensen, omdat we nu weten dat diabetes type 2 ook op jongere leeftijd voorkomt”, legt Nijpels uit. “Daar willen we graag meer over weten. Als we de situaties van toen en nu met elkaar vergelijken zien we dat er tegenwoordig minder mensen ongemerkt diabetes type 2 hebben. Wel leidt de ziekte nog steeds tot allerlei andere aandoeningen. Daarmee blijft diabetes type 2 een ernstig probleem.”

Al met al heeft de Hoornstudie de afgelopen twintig jaar dus heel wat losgemaakt in het wetenschappelijk diabetesonderzoek. Wat willen de onderzoekers in de toekomst nog meer bereiken met de Hoornstudie? Giel Nijpels daarover: “We willen beter begrijpen hoe diabetes type 2 ontstaat. Door bijvoorbeeld te weten welke genen betrokken zijn kunnen we in de toekomst hopelijk de behandeling afstemmen op de patiënt. Daardoor krijgen mensen een beter vooruitzicht op een gezond leven. Daarnaast willen we ons inzicht over gezondheidsgedrag uitbreiden. In de psychologie is veel bekend over de invloed van de sociale omgeving op gedrag. Door die kennis toe te passen op gezondheidsonderzoek hopen we mensen te kunnen helpen om gezonder te leven.”

Uit 2010