Diabetes type 1 via de darmen?

Onze darmen zijn onmisbaar om gezond te blijven. Ze zorgen ervoor dat schadelijke stoffen niet door de darmwand heen naar binnen kunnen. Bij sommige mensen met diabetes type 1 heeft de darmwand mogelijk wél meer stoffen doorgelaten dan zou moeten. Via een afweerreactie van hun lichaam kon diabetes type 1 mogelijk ontstaan.

Gluten

Diabetes type 1 is een auto-immuunziekte: het eigen afweersysteem vergist zich en valt de cellen aan die insuline produceren. Zo’n vergissing komt op gang door stoffen die een reactie van het afweersysteem opwekken: antigenen. Dr. Jeroen Visser van het Universitair Medisch Centrum Groningen onderzoekt of die antigenen soms via de darmen in het lichaam terechtkomen.

Visser: “De vergissing van het afweersysteem kan veel te maken hebben met voeding en de darmflora. Mogelijk zijn gluten (uit graan) of koemelkeiwitten antigenen die bij sommige mensen diabetes type 1 kunnen veroorzaken. Onderzoek heeft laten zien dat kinderen die vroeg werden blootgesteld aan gluten een verhoogde kans hebben op diabetes type 1. We zien ook dat veel mensen met diabetes type 1 ook coeliakie hebben (overgevoeligheid voor gluten) en omgekeerd. 

Salmonella en virussen

Hoe komt het dat de darmwand die stoffen heeft doorgelaten? Kortgeleden is ontdekt dat mensen met diabetes type 1 extra veel van het eiwit ‘zonuline’ in hun bloed hebben. Dat eiwit zorgt ervoor dat de cellen die de darmwand bekleden, minder hecht aan elkaar plakken. Met als gevolg een verhoogde doorlaatbaarheid van de darmwand.

Visser vat samen: “We weten dat sommige bacteriën de darm aanzetten tot het maken van zonuline; de ene bacterie doet dat meer dan de andere. De samenstelling van de darmflora heeft invloed op de aanmaak van zonuline en de doorlaatbaarheid van de darmwand. Ongezonde bacteriën zoals de bekende Salmonella maken de darmwand meer doorlaatbaar en ‘goede’ bacteriën zoals lactobacillen maken de darmwand minder doorlaatbaar. Ook een bepaalde groep virussen: de ‘enterovirussen’, kunnen slecht zijn voor de darmwand. Van een enterovirus merk je soms nauwelijks wat, en soms worden mensen heel ziek. Daarnaast kunnen gluten ook de aanmaak van zonuline stimuleren en de darmwand meer doorlaatbaar maken. Hierdoor kunnen antigenen het lichaam in, en het afweersysteem in actie brengen.

Jeroen Visser denkt dat als je darmwand minder doorlaatbaar maakt, het afweersysteem minder wordt blootgesteld aan de stoffen en omstandigheden die diabetes type 1 kunnen oproepen. De afweerreactie zal dan minder zijn, waardoor geen diabetes type 1 ontstaat, of pas later.

Visser: “Die doorlaatbaarheid van de darmwand kun je indirect beïnvloeden door speciale voeding of verandering van de darmflora. Of met medicijnen die de werking van zonuline blokkeren. Dat wordt uitgezocht in een door het Diabetes Fonds gefinancierd onderzoek.

Babyluiers

Op dit moment loopt er een groot internationaal onderzoek bij jonge kinderen naar de invloed van voeding op het ontstaan van diabetes type 1. Dit onderzoek wordt eveneens deels betaald door het Diabetes Fonds. De hoop en voorzichtige verwachting is dat de baby’s die naast borstvoeding alleen speciale hypoallergene babyvoeding zonder koemelkeiwit krijgen, een derde minder kans hebben op diabetes. In Groningen gaat een heel team van onderzoekers de volle luiers onderzoeken van de deelnemende baby’s, om te kijken hoe groot het verband is tussen darmflora en de kans op het krijgen van diabetes type 1. Dergelijk onderzoek kan heel belangrijk zijn voor nieuwe behandelingen en adviezen ter voorkoming en genezing van diabetes type 1.

Dit artikel verscheen in het blad Dialoog van het Diabetes Fonds, 2009

> Vragen en antwoorden over dit darmflora-onderzoek

Voor een vervolg op dit project zoekt het Diabetes Fonds investeerders om het mogelijk te maken.
> Meer over het type 1-programma Stappen zetten