Ontwikkelingen diabetes type 1

Andere manieren van bloedsuiker controleren

Er bestaat een speciale sensor die via een naaldje continu de bloedsuiker meet (continue glucosemeter). De sensor kan ook een alarm geven als de bloedsuiker te laag of te hoog wordt. Het gebruik van de sensor, zeker in combinatie met een insulinepomp, is een veelbelovende ontwikkeling voor bepaalde groepen mensen met diabetes. Bijvoorbeeld mensen die een hypo niet voelen aankomen, of zwangere vrouwen. De sensor is erg duur maar wordt sinds november 2010 wel door de basisverzekering vergoed voor mensen die dat echt nodig hebben.

Meting van bloedsuiker via een polshorloge, een eerdere uitvinding, is overigens niet betrouwbaar. Vooral niet voor de meting van lage bloedsuiker, wat een gevaar voor hypo’s betekent. Een contactlens voor (grove) meting is in ontwikkeling, maar ook die zal niet zo nauwkeurig zijn als de bloedtest. Ook worden er manieren getest om bloedsuiker te meten in speeksel of adem. Er komt mogelijk zelfs een speciale medische tatoeage om de bloedsuiker aan af te lezen.

Andere manieren van insuline toedienen

Wetenschappers werken hard aan een implanteerbare insulinepomp. Dit apparaat wordt onder de huid aangebracht, meet automatisch de bloedsuiker en geeft insuline aan de buikholte of in een ader af. Maar er zijn nog problemen met verstopping van het buisje waar de insuline in zit, en de ingewikkelde computerprogramma’s. Die zijn nodig om uit te rekenen hoeveel insuline het pompje moet afgeven, en dat moet foutloos werken onder alle denkbare omstandigheden. Het duurt nog even voordat de implanteerbare insulinepomp klaar is voor patiënten, maar het is alleen een kwestie van tijd, hij komt er zeker.

Er bestaat overigens al langer een manier om insuline onder hoge druk via de huid in te brengen, zonder naald, maar dat is voor veel mensen nog steeds pijnlijk en de resultaten van de insulinewerking zijn wisselend.

Binnen een paar jaar is het waarschijnlijk mogelijk om insuline te slikken in de vorm van een capsule of tablet. De uitdaging om dat voor elkaar te krijgen is het uitvinden hoe de insuline ongeschonden door de maag kan komen, want die breekt alles af. Men probeert nu de insuline zo te veranderen dat hij het traject door de maag overleeft, of hem dusdanig in te pakken dat het goed gaat.

Insuline die je inhaleert in plaats van injecteert, wacht op goedkeuring door de Amerikaanse autoriteit FDA. De firma Mannkind heeft de nieuwe vorm ontwikkeld, met merknaam AFREZZA. Een eerdere inhaleerbare insuline (Exubera) is in 2007 van de markt gehaald, onder andere omdat het niet onopvallend te gebruiken was. Het is nog niet bekend wanneer het nieuwe middel in Nederland verkrijgbaar zal zijn.

Snel ingrijpen tijdens begin diabetes type 1

Mensen die pas net diabetes type 1 hebben, kunnen over enkele jaren baat hebben bij verschillende nieuwe therapieën:

Onderzoekers ontdekten in 2005 dat een behandeling met bepaalde antistoffen (CD3-antilichamen) in een vroeg stadium van diabetes ervoor zorgt dat de verdere afbraak van insulinecellen wordt tegengehouden. Daardoor kan het lichaam zelf nog insuline produceren, waardoor er minder insuline-injecties nodig zijn. Er is ook minder kans op ernstige hyper- of hypoglykemie, waardoor er minder gevaar is voor langetermijngevolgen van diabetes. Deze Belgische resultaten bevestigen de ontdekkingen die Leidse onderzoekers - met financiering door het Diabetes Fonds - eerder deden: zij typeerden precies welk deel van het afweersysteem diabetes type 1 veroorzaakt.

Er is in 2006 een soort vaccin ontwikkeld voor mensen die nog niet zolang diabetes type 1 hebben. Het middel vertraagt de afbraak van insulinecellen. Daardoor hoeft iemand minder insuline te spuiten. Dat maakt de kans op hypo’s en complicaties op langere termijn kleiner. Het middel is ontwikkeld door Diamyd Medical in Stockholm. De testresultaten zijn tot nog toe bemoedigend en het middel wordt steeds verder onderzocht, ook om te kijken hoe lang het blijft werken.
De stof die in dit vaccin een sleutelrol speelt, is voor het eerst in verband gebracht met diabetes in een Nederlands onderzoek in de jaren tachtig. Het Diabetes Fonds heeft daaraan bijgedragen. Dit is een goed voorbeeld van hoe onderzoek naar een klein stofje jaren later voor doorbraken kan zorgen!

Soms kunnen ook kinderen in Nederland meedoen als ze pas minder dan drie maanden diabetes type 1 hebben. > Kijk op de website van het centrum Diabeter of er op dit moment mogelijkheden zijn.

Transplantatie van eilandjes van Langerhans

Al in de jaren tachtig werd in Canada de eerste experimentele transplantatie gedaan van eilandjes van Langerhans. Dat zijn de cellen in de alvleesklier die insuline produceren. Voor mensen met diabetes type 1 zou dit een goede oplossing zijn, omdat het een naar verhouding kleine ingreep is (het kan via injecties). Er zijn alleen nog zoveel nadelen dat het nog geen standaard behandeling is. Er zijn bijvoorbeeld te weinig donoren. Maar nog lastiger: het afweersysteem maakt nog steeds dezelfde fout als waardoor diabetes type 1 ontstaan is. Dat kan alleen nog maar met zware medicijnen worden onderdrukt.

Inmiddels zijn er ook al eerste testen met speciale 'zakjes' van weefsel die op een orgaan lijken. Een zakje met insulineproducerende cellen wordt onder de huid geplaatst en geeft daar langere tijd insuline af. De techniek moet nog een tijd verder worden getest.

In Nederland vinden sinds een paar jaar eilandjestransplantaties plaats. Maar slechts nog mondjesmaat, omdat het alleen bij erg zieke mensen wordt gedaan. Maar dankzij onderzoek rondom transplantatieonderzoek worden allerlei spectaculaire ontdekkingen gedaan die transplantatie binnen een paar jaar wellicht voor meer mensen mogelijk maken. Ook gebeurt er, mede gefinancierd door het Diabetes Fonds, onderzoek naar de technische verbetering van eilandjestransplantatie. En naar andere manieren om aan insuline producerende cellen te komen, bijvoorbeeld door het veranderen van beenmergcellen.

> Interview met wetenschapper Roep, over onderzoek naar genezing van diabetes type 1.

Stamceltherapie

Onderzoekers proberen zogeheten 'stamcellen' te gebruiken voor genezing van diabetes type 1. Stamcellen zijn cellen die zich nog tot allerlei andere soorten cellen kunnen ontwikkelen. Het mooiste is om bijvoorbeeld eigen beenmergstamcellen te kunnen omvormen tot insuline producerende cellen. Er zijn veel misverstanden over stamceltherapie. Het wordt ook ten onrechte in het buitenland aangeboden als therapie die gevolgd kan worden. Maar dat is nog niet verantwoord, meer onderzoek is nodig. > Meer over stamcellen en genezing diabetes type 1.

> Meer over onderzoek naar diabetes type 1 en resultaten

> Meer over de Expertisecentra: extra investering in diabetes type 1

> Help mee, maak meer vernieuwend onderzoek mogelijk!