Waarom is beweging goed?

Wat gebeurt er als we te veel eten?

‘Dan worden we dik. Belangrijk is dan op welke plaats dit gebeurt. Gaat het vet onderhuids zitten, dan is dit niet zo erg. Maar als het zich nestelt in de organen – zoals de lever, het hart en vooral de spieren – wel.’

Waarom?

‘Als het vet zich in de spier opslaat, wordt deze ongevoeliger voor insuline. Veel vet leidt zelfs tot insulineresistentie (insuline-ongevoeligheid). Maar het opmerkelijke is dat duursporters ook vet in de spieren hebben. Waarom is dit bij hen niet schadelijk? De gedachte hierover is dat deze vetten niet schadelijk zijn zolang je ze goed kunt gebruiken. En duursporters doen dat natuurlijk. Maar mensen met diabetes kunnen die vetten niet verbranden en we hebben ontdekt dat dat te maken heeft met de zogeheten ‘mitochondriën’: dat zijn kleine energiefabriekjes in de cel die glucose, vet en eiwit verbranden. Werken die mitochondriën niet goed meer, dan hebben mensen een grotere kans op diabetes.’

Wat gaat er mis bij veel eten en weinig bewegen?

‘Je gaat dan overmatig veel vet ophopen. En die opeenstapeling van vet in de spieren stoort de werking van insuline. Insuline zorgt er normaal gesproken voor dat glucose wordt opgenomen in de lichaamscellen. Als insuline niet meer goed werkt, wordt glucose niet meer goed opgenomen, waardoor de bloedsuikerspiegel stijgt. Dan ontstaat een glijdende schaal waarbij het steeds verder mis gaat.’

Leidt dit altijd tot diabetes type 2?

‘Gelukkig niet. Het zou fantastisch zijn als we wisten wanneer wel en niet. Niet iedereen zal evenveel vet in de spieren stapelen. Ook genetische factoren zullen een rol spelen, net als de kwaliteit van de voeding en de soorten vet of koolhydraten die deze bevat. Bovendien zijn er gradaties in bewegen. De een beweegt meer dan de ander. En bij de een kan beweging een positiever effect hebben dan bij de ander.’

Helpt bewegen bij diabetes om de gevolgen hiervan te voorkomen?

‘Uit onderzoek blijkt dat de werking van de mitochondriën en de insulinegevoeligheid bij diabetespatiënten door lichaamsbeweging weer kan worden verbeterd. Bewegen helpt dus om diabetes te voorkomen. Maar het helpt ook om in de vroege fase van diabetes de insulinegevoeligheid te verbeteren. Het gevolg is mensen die pas net diabetes hebben, na verloop van tijd minder medicijnen nodig hebben. Je kunt dus de overgang naar diabetes vertragen en in een aantal gevallen zelfs volledig voorkomen. Bewegen blijkt kortom een uitstekende manier te zijn om de bloedsuikerspiegel weer binnen de perken te krijgen.
Het wordt moeilijker op het moment dat de diabetes al verder gevorderd is en als al sprake is van complicaties. Ook het bewegen wordt dan immers moeilijker.’

Wat is het beste moment op de dag om te gaan bewegen?

‘Dat weten we niet. Je zou kunnen denken aan het begin van de dag, omdat je dan insulinegevoelig bent. Maar als je voor het eten gaat sporten of flink bewegen, heb je vervolgens minder behoefte aan eten en dat zou ook weer goed kunnen zijn. Wat ik hierover zeg, is echter niet gebaseerd op wetenschappelijke bevindingen. Ik raad altijd aan gewoon regelmatig te bewegen, ongeacht het moment van de dag. Bouw het bewegen zoveel mogelijk in het dagelijkse leven. Je moet maar zin hebben om iedere keer naar de sportschool te gaan. Gewoon vaker op de fiets naar je werk gaan en boodschappen doen, of vaker de trap nemen in plaats van de lift, is veel gemakkelijker vol te houden gedurende een langere periode.’

En wat is de beste vorm van bewegen?

‘Fietsen, wandelen, hardlopen… Net waar je je het beste bij voelt. Ga je in ieder geval niet drie keer in de week compleet in het zweet werken, want dan werk je alleen maar het ontstaan van blessures in de hand. Heel goed is een combinatie van bijvoorbeeld fietsen of hardlopen met een krachttraining die helpt om de spiermassa op peil te houden of te vergroten. Meer spiermassa hebben betekent immers dat je meer glucose kunt opnemen.’

Helpt afvallen ook?

‘Dat helpt absoluut ook goed. De meeste mensen met diabetes type 2 hebben immers te kampen met overgewicht en als dat afneemt, wordt de insulinegevoeligheid beter. Maar afvallen is moeilijk, zeker voor mensen die maar weinig overgewicht hebben. En vervolgens op gewicht blijven is nog veel moeilijker. Ik vind het daarom beter de nadruk niet te veel op dat afvallen te leggen, maar juist veel meer op bewegen.’

Wat moeten we verder onderzoeken?

‘Beter begrijpen waarom een teveel aan vet in de spieren en minder goed werkende mitochondriën tot problemen leidt. En waarom bij de ene mens wel en bij de andere niet. Daarnaast – maar dat is van een heel andere orde – zouden we moeten weten hoe we mensen meer aan het bewegen kunnen krijgen.’

Door Frank van Wijck, september 2009