Nieuwe insulineproducerende cellen
Bij diabetes type 1 zijn de insulineproducerende cellen vernield door het afweersysteem. Hoe kan iemand met diabetes type 1 nieuwe insulineproducerende bètacellen krijgen? Dit project onderzoekt een aantal mogelijkheden zoals via transplantatie of via beenmergcellen, en hoe zorg je ervoor dat het afweersysteem de nieuwe cellen met rust laat?
Bij diabetes type 1 zijn de insulineproducerende bètacellen in de alvleesklier, in de eilandjes van Langerhans, vernietigd door het eigen afweersysteem. Vandaar dat deze mensen levenslang insuline moeten spuiten. Het doel van dit project: nieuwe bètacellen voor mensen met type 1 diabetes waarmee ze zelf weer insuline aanmaken.
Je kunt diverse manieren bedenken om aan nieuwe cellen te komen. Bijvoorbeeld transplantatie van de complete alvleesklier of alleen de eilandjes van Langerhans. Of je probeert bètacellen te maken uit andere cellen. Een belangrijk probleem dat je bij al die manieren tegenkomt, is het afweersysteem dat nog steeds dezelfde vergissing maakt en ook de nieuwe eilandjes aanvalt. De nieuwe bètacellen maken dan nog steeds geen kans, het is in feite dweilen met de kraan open. De hamvraag is: hoe sluiten we die kraan?
Bijsturen van het afweersysteem is des te belangrijker gezien een recente ontdekking: ook diabetespatiënten maken nog steeds nieuwe bètacellen aan! Alleen worden die door de bestaande afweervergissing telkens vernietigd. We hebben nu geleerd hoe we dat afweerproces in theorie kunnen stoppen.
Onderzoeker Roep: "Door dit project komen we dichter bij het antwoord op het achterliggende probleem van diabetes: hoe lossen we de afweervergissing op? Tegelijkertijd werken we aan alternatieven voor transplantatie. Daarbij gaat het erom, op een andere manier aan nieuwe bètacellen te komen die iemand van diabetes af kunnen helpen. Met stamcel-technieken bijvoorbeeld kun je veel bereiken. Theoretisch kun je bijvoorbeeld uit embryocellen bètacellen maken, maar dat is ethisch en maatschappelijk discutabel. Daarom zoeken we naar andere manieren, zoals met beenmergstamcellen van de patiënt zelf waarmee je nieuwe bètacellen vormt.”
De ontwikkelingen rond transplantatie en onderzoek naar bètacellen gaan hard. Roep: "Nieuwe onderzoeksresultaten werpen weer nieuwe vragen en dilemma’s op. Je hoeft die dilemma’s niet meteen op te lossen, maar je moet er wel rekening mee houden. Wat je nu ziet, is dat behandelaren zorgvuldig alle mogelijkheden gaan wegen. Er komen nu steeds meer opties voor mensen met type 1 diabetes, terwijl er vroeger maar eentje was, namelijk levenslang insuline spuiten. En hoewel de nieuwste behandelingen nog lang niet voor iedereen beschikbaar zijn: het feit dát ze al kunnen worden toegepast, vinden veel mensen het een hoopvolle gedachte. Net als dat hun lichaam toch nog steeds bètacellen aanmaakt. Het zal nog jaren duren voordat de ‘vergissing’ van het afweersysteem kan worden opgelost, maar we zijn zeker op de goede weg.”
> Help mee, maak meer onderzoek naar diabetes type 1 mogelijk!
Meer onderzoek naar diabetes type 1
Het doel van dit onderzoek: vanuit bepaalde stamcellen insulineproducerende bètacellen maken, die gebruikt kunnen worden voor transplantatie naar mensen met diabetes type 1.
Hopelijk kunnen in de toekomst veel mensen met diabetes geholpen worden met celtransplantatie. Daarvoor wordt nu veel voorwerk gedaan.
Bij diabetes type 1 vernietigt het afweersysteem de insulineproducerende cellen. We weten welke afweercellen de aanval inzetten. Ook weten we al deels hoe dat komt: sommige moleculen die op de insulineproducerende cellen zitten, worden aangezien voor lichaamsvreemde indringers.
In een groot project werken topwetenschappers in Nederland en Vlaanderen samen, op initiatief en met geld van het Diabetes Fonds. Zij benutten alle opgedane kennis over het afweersysteem bij diabetes type 1 van de afgelopen jaren, om te komen tot nieuwe therapieën voor betere behandeling en genezing van diabetes type 1.
Verschillende vooraanstaande wetenschappers werken samen om eilandjestransplantatie te verbeteren door een soort kunststof verpakking (‘matrix') voor de eilandjes te maken.
