De missie van het Diabetes Fonds: een diabetesvrije generatie

In ons land hebben nu 1,2 miljoen mensen diabetes en in 2040 bijna 1,5 miljoen. "Die groei moet stoppen", zegt Etelka Ubbens, algemeen directeur van het Diabetes Fonds: "De sleutel voor succes is een bundeling van krachten, nationaal én internationaal."

Sinds juli 2020 is Etelka Ubbens algemeen directeur van het Diabetes Fonds. Hiervoor werkte ze voor Philips waar ze onder andere actief was op het gebied van persoonlijke gezondheid en digitalisering.

Wat heb je persoonlijk met diabetes?

Etelka: "Mijn vader was arts en mijn moeder diëtiste. Gezondheidszorg was vaak onderwerp van gesprek. Mijn moeder heeft zelfs nog jarenlang voor het Diabetes Fonds gecollecteerd dus het voelt voor mij een beetje of met deze baan de cirkel rond is. Ik spreek iedere week met iemand die diabetes heeft. Laatst sprak ik een vrouw die al ruim 50 jaar diabetes type 1 heeft. Haar droom is om één dag niet met haar aandoening bezig te hoeven zijn. Voor deze mensen is het 7 dagen per week, 24 uur per dag rekening houden met diabetes. Als je dat zo van nabij hoort dan denk je: hier gaat het om, dit is waarom we er met z’n allen iets aan moeten doen."

De uitdaging is enorm als je de cijfers ziet…

"Ja, dat klopt. Als we met z’n allen geen extra maatregelen nemen zal het aantal mensen met diabetes de komende 20 jaar fors verder stijgen. In 2019 waren er in de Nederlandse huisartsenpraktijken ruim 1,1 miljoen mensen met diabetes bekend: 110.000 met diabetes type 1 en ruim een miljoen met diabetes type 2. In 2040 zullen die aantallen naar verwachting respectievelijk groeien naar 130.000 en 1,3 miljoen."

Wat is de missie van het Diabetes Fonds?

"Als ik die in één zin zou moeten samenvatten zou ik zeggen ‘Iedereen vrij van diabetes’. Diabetes heeft grote gevolgen voor je gezondheid en je dagelijkse leven, zeker als je jong bent. Na hartziekten en beroerte is diabetes de ziekte met de hoogste ziektelast in Nederland. Meer dan de helft van de mensen met diabetes krijgt complicaties, zoals hart- en vaatziekten en schade aan ogen, nieren en voeten. Dat bij elkaar kost nu al ieder jaar meer dan 6 miljard aan directe zorg en behandeling van complicaties. Om de groei van diabetes type 2 tegen te gaan, moeten we de verandering inzetten van curatief naar preventief."

Er zijn ruwweg drie vormen van diabetes: type 1, type 2 en pre-diabetes. Zijn de verschillen qua ziektebeeld en behandeling groot?

"Zeker. Iedereen heeft wel eens gehoord van diabetes type 1 en diabetes type 2. Die soorten zijn heel verschillend. Dat leidt regelmatig tot onbegrip en verwarring. Het verrast me keer op keer hoe weinig er bij het grote publiek bekend is over diabetes. Ongeveer 10% van de mensen met diabetes heeft diabetes type 1, een auto immuunziekte die iedereen kan overkomen en die in bijna de helft van de gevallen voor het 18de levensjaar de kop op steekt. Type 2 is veruit de meest voorkomende vorm van diabetes. In ruim de helft van de gevallen is een ongezonde leefstijl de oorzaak. Maar ook erfelijke aanleg of ouderdom kunnen oorzaken zijn. We hebben projecten uitgezet om daar beter inzicht in te krijgen. Want waarom krijgt de ene mens met een ongezonde leefstijl wel type 2 en de andere niet? En er zijn ook mensen die gezond leven die type 2 krijgen: hoe kan dat? Daar wil je van leren."

En je hoort ook steeds vaker over pre-diabetes…

"In ons land heeft een enorme groep van naar schatting een miljoen Nederlanders zogeheten prediabetes, de voorfase van diabetes type 2. Prediabetes ontwikkelt zich vaak ongemerkt omdat je nog niet echt klachten hebt en de ziekte daardoor te laat wordt geconstateerd. Vaak kun je door een gezondere leefstijl voorkomen dat prediabetes verergert tot diabetes type 2. Vroegtijdig constateren is de sleutel. Daarin zetten we nu concreet stappen, onder meer in een nieuw project samen met de Hartstichting, Nierstichting en de Dutch CardioVascular Alliance."

Hoe verdelen jullie de aandacht en fondsen over deze typen diabetes?

"Type 2 komt veel meer voor maar het aantal ziektejaren voor mensen met type 1 is doorgaans een stuk langer. Daarom verdelen we onze aandacht en fondsen zo gelijk mogelijk over diabetes type 1 en type 2. En dat doen we op drie gebieden: genezing en een betere kwaliteit van leven, investeren in innovatieve oplossingen & producten en als derde gezond leven makkelijker maken. Als ik met een betere kwaliteit van leven mag beginnen: diabetes heeft vaak een grote impact op het dagelijks leven. En zolang er nog geen mogelijkheden tot genezing zijn, moeten we ervoor zorgen het leven voor mensen met diabetes zo aangenaam mogelijk te maken. En dat doen we niet alleen vanuit technologie maar ook op psychologische en sociologische vlakken. Denk daarbij aan voorlichting, het koppelen van lotgenoten en het opzetten van communities voor jong en oud, projecten waar we nu al veel succes mee hebben. Tenslotte goed te noemen dat er nog meer vormen van diabetes zijn waar we aandacht aan besteden, zoals MODY, LADA en zwangerschapsdiabetes."

Maar genezing is natuurlijk het uiteindelijke doel…

"Ja, dat is een stip aan de horizon die steeds beter zichtbaar wordt. Op weg naar genezing steunt het Diabetes Fonds veelbelovende onderzoeksprojecten, vaak samen met partners. We investeren op dit moment in een aantal onderzoeksrichtingen op weg naar volledige genezing van diabetes type 1. In die onderzoeken delen we ook internationaal onze kennis en expertise. Ik heb de afgelopen jaren altijd internationaal gewerkt en hiervoor de wereld rondgereisd voor mijn werk. Er is zoveel meer en sneller te bereiken door internationale samenwerking. Overigens investeren we ook voor mensen met type 2 in onderzoek naar oorzaken en betere behandeling. Recent voorbeeld is een internationaal onderzoek naar een verband tussen een betere leefstijl en het herstellen van het 24-uurs-ritme van de stofwisseling bij mensen met een verhoogd risico op diabetes type 2. En ik noem ook graag onze Fellowships programma’s waarmee we excellent diabetes onderzoek in Nederland met steun aan talentvolle onderzoekers op peil willen houden."  

Investeren in innovaties is ook een belangrijke pijler van het Diabetes Fonds?

"Ja, naast concrete onderzoeken investeren we in partijen die innovatieve oplossingen en behandelingen in de markt willen zetten. Van de kunstalvleesklier tot ideeën voor praktische zaken als apps die het leven van mensen met diabetes makkelijker maken, tot nieuwe technologische toepassingen voor het beter regelen van de bloedglucose bij mensen met diabetes type 1. En we financieren niet alleen maar zijn ook actief in het vervolgtraject en helpen bij een eventuele implementatie." 

Waarom is het makkelijker maken van een gezonde leefstijl zo belangrijk voor het Diabetes Fonds?

"Met het makkelijker maken van een gezonde leefstijl verlagen we het risico op diabetes type 2. Een gezonde omgeving is hierbij cruciaal. Veel mensen willen wel gezonder leven maar die poging strandt vaak weer omdat onze dagelijkse omgeving ons steeds opnieuw verleidt tot ongezonde keuzes. Dit vraagt om maatregelen. Zo pleiten we als Diabetes Fonds voor een suikertaks. In andere landen zoals het Verenigd Koninkrijk gebeurt het al: fabrikanten betalen meer belasting naarmate zij meer suiker in hun frisdranken stoppen. En het werkt. Ook is wetgeving nodig om bewerkt voedsel gezonder te maken. Daarmee stimuleren we de voedingsindustrie en supermarkten om de hoeveelheid suiker, vet en zout in ons eten te verlagen. Door de krachten te bundelen, kunnen we sneller dingen voor elkaar krijgen bij overheid, producenten en supermarkten. In de ‘Alliantie Voeding voor de Gezonde Generatie’ trekken we samen op met de Hartstichting, de Maag Lever Darm Stichting en de Nierstichting voor het makkelijker maken van een gezonde leefstijl. Hier ligt voor ons een enorme kans om het verschil te maken."

Kijk je met vertrouwen of vrees naar de toekomst?

"Er is nog een lange weg te gaan maar er is ook al veel bereikt: onze gezamenlijke impact op verbetering van het leven van mensen met diabetes type 1 en het terugdringen van diabetes type 2 groeit met de dag. Dankzij onderzoekers, donateurs, vrijwilligers, ons eigen team en de samenwerking met een groot aantal partners. Nederlanders leven steeds bewuster en politiek, verzekeraars en bedrijven bewegen steeds meer mee op weg naar een toekomst waarin gezond leven voor iedereen vanzelfsprekend is, zonder diabetes. Als we de handen ineenslaan kan ik alleen maar vol vertrouwen uitzien naar een toekomst met een diabetesvrije generatie."

Iedereen vrij van diabetes, daar geef je voor

Met een klein bedrag per maand steun je oplossingen.

Met een klein bedrag per maand steun je oplossingen.